عطر درمانى یا آروما تراپی روشى براى ماساژ بدن، به ويژه چهره و دست‏ها و پاها، با روغن‏هاى معطر گياهى است.

در واقع اين روش درماني جزو قديمي‌ترين درمان‌هاست. گفته شده كه به‌ طور سنتي مصريان از روغن‌هاي خوشبو براي ماساژ و درمان بيماري‌هاي گوناگون استفاده مي‌كردند.
بوها در زندگی ما نقش تعیین كننده ای دارند و باعث تحریك احساسات شده و تعادل روحی - روانی برقرار می كنند. بوی خوش با ایجاد هماهنگی بین جسم و روح، شرایط ویژه ای را برای ما پدید می آورد. از نظر روان شناسی، بوها مهمترین عامل در بازگردانی یك خاطره یا حادثه در ذهن هستند.

اين روش از دو طريق عمل مي‌كند:

روش مستقيم: تحريك‌كننده‌هاي اعصاب بويايي در واقع بوهايي هستند كه مي‌توانند از طريق دستگاه عصبي سبب تحريك‌شدن و در نتيجه فعال‌شدن غدد درون‌ريز شوند كه اين عمل باعث مي‌شود كه پيك‌هاي شيميايي- عصبي مانند آدرنالين و ايندورفين و... كه نقش زيادي در تنظيم تعادل بدن دارند، ساخته شوند و در نتيجه تعادل در بدن ما ايجاد مي‌شود و عدم تعادل‌ها از بين مي‌رود.

روش غير مستقيم: در اين روش با استنشاق يك بو، مركز حافظه بويايي فرد فعال مي گردد. در اين قسمت هر بو، همراه با حس ما نسبت به آن بو ذخيره مي‌شود (اغلب احساسي كه اولين بار با استنشاق يك عطر به ما دست داده است). وجود چنين مركزي در مغز سبب مي‌شود كه يك بو به نظر ما خوب و ديگري بد باشد.

بعد از فعال شدن اين بخش، دستگاه ليمبيك پيك‌هاي شيميايي آزاد مي‌كند و شما احساسي را پيدا مي‌كنيد كه اولين بار با تماس با اين بو پيدا كرده بوديد و در نتيجه ما احساس خوب يا بد خواهيم داشت. اگر ما براي درمان از مواد معطري استفاده كنيم كه حالتي خوب در بيمار ايجاد كند، مي‌تواند سبب درمان شود.

چگونه از اين روش استفاده مي‌شود؟

به اين روش، بهبود با لذت نيز مي‌توان گفت. زمان خاصي براي استفاده از اين درمان بيان نشده و عطرهاي مورد استفاده را مي‌توان به صورت اسپري در محيط زندگي فرد بيمار پخش كرد.
شماری از درمانگران آن ها را مانند داروهای دیگر تجویز می كنند؛ برخی دیگر آنها را در شكل بخار تنفسی تجویز می كنند. و دیگران آن ها را برای مالش روی پوست بیمار ماساژ می دهند. درمانگرانی هستند كه مخلوطی از هر سه گونه كاربردهای روغن های معطر را به كار می گیرند.
مکانیزم عمل:
 پوست بدن انسان خیلی پیش از آنكه تا كنون تصور كرده ایم توان جذب دارد. تحقیقات هم اكنون ثابت كرده اند كه برخی داروها را اگر به مدت كافی با نوارهای خاص نگه دارنده روی پوست بدن قرار دهند آنها به آسانی جذب پوست شده و آثار درونی می گذارند.
مواد بودار ذراتی پخش می كنند كه آنها را مولكول های باردار یا مولكول های ناشر بو می نامند. دماغ انسان این مولكول های ناپیدا را می گیرد و سپس اطلاعاتی ویژه از آنها به چند بخش خاص مغز می فرستند و مغز آن اطلاعات را به عنوان بوهای آشنا یا بیگانه یا دلپسند یا خوب یا بد و غیره طبقه بندی و تفسیر می كند.
 در آروماتراپی هر فرد بنا به شرایط روحی و اجتماعی خود به استشمام عطر خاص نیاز دارد و نسبت به یك بوی خاص واكنش نشان می دهد و حتی احساساتش به تكاپو می افتند.
در میان بوهایی كه وارد مغز می شوند، آنهایی خوشایند انسان هستند كه بر سیستم عصبی مركزی اثر نموده و موجب ترشح مواد نوروشیمیایی مثل آندروفین، نورآدرنالین و آنكفالین - كه مسؤولیت شادی و سرخوشی فرد را بر عهده دارد - می شوند. آهنگ بویایی زمانی نواخته می شود كه سیستم بویایی فرد از بوی موردنظر اشباع شود و كاملاً مغز با آن به تطابق برسد. به طور كلي اين روش، درمان روانشناسي و درمان فيزيكي را توأماً به همراه دارد و با كمك به بدن و ذهن به درمان بيماران كمك مي‌كند.

این روش چه كاربردی دارد؟
این روغن ها در نزدیك به یكصد بیماری و وضعیت نامطلوب جسمی و روانی –عصبی به كار گرفته و نتایج درمانی خوب كسب كرده اند ولی اینجا تنها برخی از آنها را نام می بریم؛
بیماریهای جسمی
انواع زخم ها و سوختگی ها و ورم ها، داغ های روی پوسا، انواع جوش های چهره، كشیدگی های مولد زایمان كه قابل پیشگیری با روغن مناسب نیز هستند، انواع دردهای عضلانی و مفصلی،انواع بیماری های ریوی چون آسم و برونشیت، سرماخوردگی، ناراحتی های روده بزرگ، ناراحتی ها و بیماری معده، یبوست، سرفه، غده ها یا كیست های درونی و بیرونی، غش، اسهال، تب، اگزمای پوستی، بواسیر، گازهای زیاد گوارشی،سردرد، سوءهاضمه، روماتیسم، شوك های جسمی و روانی، سینوزیتیس، پوست خشك یا چرب یا خیلی حساس یا خیلی تحریك شده، گلوی ناراحت، درد دندان، درد پشت، ضعف جنسی، و غیره.
ناراحتی های خلقی و روانی :
 افسردگی روانی، تحریك و تقویت اشخاص ضعیف و سست یا آرام كردن اشخاص ناراحت وعصبی ،  وسواسی و نگران  ومضطرب استفاده كرد.

نكته ای كه لازم به یادآوری است، اینكه عطر را نباید به دلیل گرانتر بودن یا مد روز بودن و یا تازگی نوع آن انتخاب كرد، چون عطر به هیچ یك از این مسائل ارتباطی ندارد و تنها چیزی كه در انتخاب آن مهم است و باید مورد توجه قرار گیرد، نوع پوست فرد می باشد؛ زیرا یك نوع عطر روی پوستهای مختلف، بوهای متفاوتی دارد.
بنابراین به جای اینكه ببینیم دیگران از چه عطرهایی استفاده می كنند و یا گرانترین و تازه ترین عطری كه به بازار آمده، كدام است، بهتر است عطر را روی پوستمان آزمایش كنیم تا بتوانیم درباره آن داوری درستی داشته باشیم. برای آزمایش و انتخاب عطر، مقدار كمی از آن را روی مچ دست در ناحیه نبض بمالید، چند لحظه صبر كنید و سپس آن را ببویید، در آن زمان می توانید تصمیم بگیرید. اگر بوی عطر با پوستتان هماهنگ است، ولی می خواهید ملایمتر و یا ارزانتر باشد، اسانس، اسپری یا ادوكلن آن را تهیه و استفاده كنید.
انواع مختلف رایحه درمانی به شرح زیر است:

 كمك به افزایش حافظه: انواع مركبات، ریحان، نعناع، پونه وحشی، فلفل قرمز و چوب سر
▪ درمان سردرد: بابونه رومی، انوع اسطوخودوس و رز
▪ رفع اختلالات خلق و خوی: ریحان، شمعدانی، گل طاووسی، یاسمن، كاكائو، بابونه رومی، نرگس، انواع رز و اسطوخودوس
▪ رفع استرس و اضطراب: پونه كوهی، انواع بابونه، چوب رز، درخت سدر، دارچین، چوب صندل، یاسمن، لانگ ای لانگ و عطر بركاموت
▪ ضعف مدیریتی و عدم توانایی در انجام كارها: پونه، رزماری، بادرنجبویه، انواع نعناع و زنجبیل

▪ درمان كمرویی: روغن یاس، بهارنارنج و مرزنگوش

▪ شك و تردید: لیمو، گریپ فروت، انواع نعناع و چوب سرو

▪ رفع استرس و كابوس شبانه: بابونه رومی، اسطوخودوس، انواع رز، چوب صندل و بهارنارنج

▪ درمان وسواس: بابونه رومی، بهارنارنج و زنبق

▪ كاهش علایم افسردگی: بابونه رومی، ریحان، شمعدانی، گریپ فروت، انواع اسطوخودوس، ملیسا و بهارنارنج

▪ كاهش حواس پرتی: عطر لیمو، ریحان و ملیسا
▪ رفع افسردگی پس از زایمان: رز، چوب صندل و بهارنارنج
همچنین بوییدن رایحه درخت سدر، گل رز، یاسمن و چوب صندل برای رفع پرخاشگری و ستیزه جویی مناسب است.

چه انتقاداتی به این روش وارد است؟
روش عطر درمانی ممكن است به علت هزینه نسبتا گران آن هیچ گاه استفاده خیلی گسترده نیابد. تولید روغن های معطر گیاهی و نگهدای آنها كه باید در شرایطی خاص باشد تا خواص آنها ناپدید نشوند هزینه نسبتا گران دارد و البته هشت تا ده جلسه درمان نیز ارزان نیست. بنابراین چون روش عطر درمانی زمانی نسبتا دراز میگیرد تا نتایج درمانی مطلوب دهد و از داروهای نسبتا گران بها استفاده میكند، امكان اینكه یكی از روش های خیلی گسترده پزشكی شود اندك است

منابع

باقرزاده، رقیه  ،(1382). رایحه وعطر درمانی .تهران :به آفرین
فاین گلد، دیوید.(1386). درمان طبیعی نازایی . ترجمه پونه بازرگان،  تهران :فراروی

مرضیه شریفی