موضوع تحقیق :
بررسی رابطه ایران و عمان در تأمین امنیت تنگه هرمز
گردآورنده :
عباس احمدی فلاورجانی
استاد راهنما :
آقای دکتر جالینوسی
دانشگاه اصفهان خرداد1388
*******************************************
موضوع تحقیق :
بررسی روابط ایران و عمان در تأمین امنیت تنگه هرمز
سؤال اصلی :
بر اساس سطح روابط ایران و عمان تأمین امنیت تنگه هرمز به صورت مشترک قابل دسترسیست ؟
سؤال فرعی :
- امنیت تنگه هرمز بدون حضور نیروهای خارجی امکان پذیر است ؟
- وابسته های امنیتی در تنگه هرمز چه عاملی خواهد بود ؟
فرضیه :
با توجه به سطح روابط میان ایران و عمان در چند دهه اخیر دستیابی به تأمین امنیت مشترک تنگه هرمز بدون حضور نیروهای خارجی در آینده ی نزدیک دور از دسترسی نخواهد بود که مستلزم ارتقای سطح مناسبات دو کشور و تشریک مساعی دیگر همسایگان حاضر در خلیج فارس در جهت تأمین امنیت دسته جمعی منطقه خواهیم بود
متغیر مستقل :
بررسی سطح وضعیت روابط میان دو کشور ایران و عمان
متغیر وابسته :
تأمین امنیت مشترک تنگه هرمز با حضور دو کشور ایران و عمان
****************************
مقدمه :
تنگه هرمز یکی از آبراهه های مورد استفاده بین المللی است که از روزگار گذشته توجه قدرت های دریایی سلطه گر را به خود جلب نموده است . که عده ای معتقد بود با تسلط بر سر تنگه استراتژیک هرمز ، مالاکا و باب المندب می توان بر دنیا حکومت کرد .
در عصر امروز که وابستگی روز به روز به نفت بیشتر می شود و بحران خفته ی انرژی که هنوز ابعاد آن به خوبی درک و تفهیم نشده است ترانزیت و گلوگاههای آن را نمایان می سازد خلیج فارس " انبار نفت جهان " لقب گرفته حدود دو سوم نفت مورد نیاز غرب و چهار پنجم نیاز های نفتی ژاپن را تأمیت می نماید ( بر اساس آمار های موجود ، سالانه 2700کشتی آبهای تنگه هرمز را جهت ورود به خلیج فارس یا خروج از ان طی می نماید . یعنی متوسط هر یازده دقیقه یک کشتی از این تنگه عبور می کنند )1 . بنابراین بر کسی پوشیده نیست که این آبراه نقش بسیار حساس و بی چون و چرایی در توازن اقتصادی ، مالی تجاری کلیه کشورهای صنعتی و کشورهای ساحلی منطقه ایفا می کند و هر رخدادی که سلامتی و امنیت دریانوردی را در این ناحیه تهدید نماید ، به همان نسبت منافع این کشورها را در معرض خطر قرار خواهد داد . به همین اساس ما در این تحقیق مجمل نقش این دو کشور پر اهمیت در تأمین امنیت منطقه را واکاوی خواهیم نمود ( ایران در شمال و عملن در جنوب تنگه هرمز ) راه ثواب بر آنست که در ابتدا شناختی کلی از وضعیت دو کشور در گیر را معرفی و به بررسی امکانات ، محدودیت ها و چشم اندازهایش پیش رو در جهت نیل به هدف کلی مان دنبال نمایم .
در پایان ضمن سپاسی بی پایان از راهنمایی های حکیمانه آقای دکتر جالینوسی که بنده را در این راه یاری رساند . پذیرنده نواقص و کاستی های تفهصی قلم می باشم .
عباس احمدی فلاورجانی
خرداد ماه 1388
******************************
الف: ایران و جایگاه آن در خلیج فارس و تنگه هرمز
ایران با داشتن وسیع ترین طول ساحلی در خلیج فارس ، تمامی شمال این خلیج را در کنترل خود دارد و بعلاوه جزایر متعددی نیز در شمال و مرکز خلیج فارس و تنگه هرمز که در مالکیت ایران قرار دارد اقتصاد ایران با خلیج فارس پیوند خورده است و منافع ملی ایران در حوزه خلیج فارس بیشتر از سایر کشور های منطقه است و بیش از آنها از مسائل خلیج فارس متأثر می شود . چنانچه متقابلاً سیاستهای ملی و منطقه ای . بین المللی ایران نیز بر تمامی مسائل خلیج فارس تأثیر می گذارد .
جایگاه نفت در اقتصاد ایران به طوریست که بیش از 90% صادرات این کشور را مواد نفتی تشکیل می دهد . ذخایر نفتی ایران در سال 1988 برابر با 92900میلیئن بشکه برآورد شده که 4/14 در صد نفت منطقه خلیج فارس را تشکیل می دهد 2 .
حمل و نقل ایران برای بازار های فروش ، به و سیله تانکرهای سوپر تانکرها ، به کلی از طریق تنگه هرمز انجام می شود و ایران راه دیگری برای حمل نفت به جز مسیر تنگه هرمز
*****************************
1- دولتیار، مصطفی . رزیم حقوقی تنگه های بین المللی ص 100
2- حافظ نیا ،محمد رضا ؛خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز ص251
ندارد .
در نگاهی دیگر وضعیت جغرافیای جزایر موجود در تنگه اهمیت و قابلیت تنگه هرمز را دو چندان نموده است . در مدخل خلیج فارس شش جزیره هرمز ، لارک ، قشم ، هنگام ، تنب بزرگ و ابوموسی که موسوم به " خط منحنی " می باشند عواملی همیشه بر تثبیت این مدعا.
1- جزایر خط منحنی
از آنجا که این جزایر با فاصله کمی از یکدیگر قرار دارند یک خط فرضی ( منحنی ) در طول این جزایر کشیده شده است که در ادامه به بررسی این شش جزیره به صورت محدود خواهیم پرداخت .
1/1- جزیره هرمز
این جزیره بیضی شکل است . با وسعت چهار کیلومتر مربع در سه مایلی ( حدود 5/5 کیلومتری ) بدنه اصلی ایران قرار دارد 1.نقطه مرتفع آن در مرکز جزیره ، 210 متر از سطح دریا بلند تر است و امکان نظارتی خوب را بر جزایر اطراف و سواحل بندر عباس و میناب و تنگه هرمز را فراهم می نماید . این جزیره به لحاظ جمعیت وفاددار و ایثارگر امکان نزدیک شده ناو ها بزرگ به یک کیلومتری ساحل جنوبی آن ، از اهمیت خاصی برای جمهوری اسلامی ایران برخوردار است 2.
2/1- جزیره لارک
این جزیره در چهل کیلومتری جنوب بندر عباس ، بیست کیلومتری غرب جزیره هرمز و دوازده کیلومتری شق جزیره قشم واقع شده است . جزیره لارک تنها جزیره متعلق به ایران است که به کانال آبهای عمیق تنگه هرمز که همواره کشتیهای غول پیکر نفت کشی از آنجا عبور می کند نزدیک می باشد ، سطح این جزیره پوشیده از تپه هائی با شیب ملایم است که امتداد آنها به جلگه هائی که در شرق جزیره به طرف دریای عمان قرار دارد منتهی می شود 3.
3/1- جزیره قشم
قشم بزرگترین جزیره خلیج فارس است که 1491 کیلومترمربع مساحت دارد طول این جزیره در حدود 115 کیلومترو عرض آن بین 10 تا 35 کیلومتر متغیر است . بیشترین عرض قشم از بندر لافت شمال تا دیرستان در جنوب جزیره است که حدود 35 کیلومتر است . اکنون آب راهی را به نام تنگه خوریان ( کلارنس ) قشم را از بدنه اصلی کشور جدا می کند4 قشم دارای ذخایر نفت و گاز است و گاز منطقه گورزین تأمین کننده سوخت نیروگاه برق بندر عباس است5. جزیره قشم به لحاظ موقعیت جغرافیای ، وسعت ، ارتفاعات ساحلی و خلیج ها ، طول ساحل شکل ، در منابع آب و خاک از اهمیت استراتژیک مهمی برخوردار است . این جزیره پیکان شکل ، می تواند به عنوان مرکز عملیات نظامی دریایی با کشتی های جنگی سطحی و زیر دریایی ، و واحد های عملیاتی زمینی در ساحل هرمزگان ، واحد های عملیاتی سایر جزایر ، نقش مهمی را در حفاظت و دفاع از سواحل جنوبی کشور ،
*******************
1- زعیمی ، غلامرضا ؛ تنگه هرمز ص20
2-خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز ؛ ص195
3- مجتهد زاده ، پیروز ؛ جغرافیای سیاسی تنگه هرمز ص 15
4- تنگه هرمز ؛ ص 22
5- تنگه هرمز ؛ص 24
محور استراتژیک بندر عباس به داخل فلات ایران و از همه مهمتر دفاع از تنگه استراتژیک هرمز، به عهده داشته است 1.
4/1 – جزیره هنگام
هنگام جزیره کوچکی است واقع در 3 کیلومتری جنوب جزیره قشم و همچون جزیره لارک در به آبهای عمیق کانال های کشتیرانی تنگه هرمز قرار دارد .
هنگام ده کیلومترطول و بین 3 تا 6 کیلومتر عرض دارد . سواحل جزیره هنگام بیشتر برای استقرار ناوگان دریای مناسب است و عمق زیاد سواحل این جزیره می تواند به عنوان لنگرگاه برای کشتی های جنگی و زیر دریایی هامورد استفاده قرار می گیرد 2.
5/1- تنب بزرگ
تنب بزرگ با مساحتی در حدود یازده کیلومتر مربع در 31 کیلومتری جنوب غربی جزیره قشم قرار دارد . این جزیره دایره ای شکل است و قطر آن در حدود 60/4 کیلومتر است 3.در صورتی که بخواهیم تنب بزرگ را جداگانه مورد ارزیابی قرار دهیم از ارزش استراتژکی خاصی برخوردار نیست . ولی از نقطه نظر استراتژیکی ایران ، تنب به علت شکل دادن قسمتی از خط دفاعی ایران در مدخل تنگه هرمز ، ارزش خاصی دارد4.
6/1- جزیره ابوموسی
این جزیره ما بین بندر لنگه و دبی قرار دارد و دارای شکل ذوزنقه ای است . بلند ترین ارتفاع آن به نام حلوا ، حدود 110 متر است . فاصله آن از ساحل فلات ایران 38 مایل دریای ، و از بندر لنگه و بندر دبی 56 کیلومتر است از نظر سیاسی ، ابوموسی جزءحاکمیت دولت ایران است 5.
ابوموسی غربی ترین جزیره از این جزایر شش گانه و آخرین و جنوبی ترین نقطه خط دفاعی منحنی را تشکیل می دهد 6.جزیره ابوموسی از موقعیت بسیار حساس استراتژکی در خلیخ فارس برخوردار است . این جزیره همراه جزایر تنب ، تکیه گاههای دفاعی جنوبی برای تنگه هرمز ، و نقاط کنترلی و نظارتی خوبی بر رهایی دریایی خلیج فارس ، و فراهم کننده صحنه مناسب عملیات دریای در پهنه خلیج فارس برای ایران می باشند . بعلاوه این که این جزایر سکوهای دیدبانی و کنترلی خوبی برای سواحل خلیج محسوب می شوند و حاکمیت بر آنها باعث تقویت قدرت کنترلی منطقه از حیث نظامی – سیاسی و تجاری می باشد7.
ب: عمان و جایگاه آن در خلیج فارس و تنگه هرمز
کشور سلطنت نشین عمان در منتهی الیه شرق و جنوب شرقی شبه جزیره عربستان بین منطقه جغرافیایی 40/16و 20/26 درجه عرض شمالی و 50/15 و 40/59 درجه طول شرقی واقع شده است سرزمین عمان به صورت یم کمر بند ساحلی در حد فاصل بین ربع
************************************************
1- خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هزمز ؛ص 194
2- جغرافیای سیاسی تنگه هرمز ؛ ص 20
3- جلگه هرمز ؛ص 27و 28
4- جغرافیای سیاسی تنگه هرمز ( توسعه تدریجی نقش ایران ) ص21 و 22
5- خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز ؛ص 198 و 199
6- جغرافیای سیاسی تنگه هرمز ؛ ص 23
7- خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز ؛ ص 20
الخالی و دره ی عرب قرار گرفته است . کشور عمان با 300هزار کیلومتر وسعت شامل شبه جزیره و سرزمین اصلی عمان و چند جزیره کوچک می باشد 1.
عمق آب در اطراف این جزایر در مقایسه با جزایر حاشیه شمالی ( ایران ) یشتر است ، به لحاظ سوق الجیشی اهمیت دارند . جزایر این قسمت عبارتند از : ام الفارین ، الغنم ( گوت ) ، قوئین کبیر ( سلامه ) ، قوئین صغیر ( دیده مار ) ، گپ ( خاناکو ) که سه جزیره قوئین کبیر و صغیر و گپ را بنات ها می نامند . دیگر جزایر این منطقه عبارت است از : شبه جزیره ، کچلو ، ابورشیه ( توکل ) ، الخیل ( کن ) ، ابوسیر ( فرجار ) ، جزیره سرخ و جزیره لیمه 2.
با توجه به بررسی اجمالی دو کشور در منطقه شمائی کلی از وضعیت تنگه را به صورت کلی مطرح می نمائیم .
ج : سیمای تنگه هرمز
طول تنگه هرمز بر اساس تعریف قبلی 187 کیلومتر و بر اساس تعیین شده اخیر ، حدود 310 کیلومتر است . عرض آن در نقاط مختلف متفاوت است ، ولی عرض تنگه در کوتاه ترین فاصله ، یعنی بین جزایر قوئین کبیر و جزیره لارک 38 کیلومتر و در کوتاه ترین فاصله بین ساحل دو کشور. ( از نخل ناخدا تا المسندم ) 90 کیلومتر است .
عرض تنگه در حد شرقی ( بین رأس دبه و رأس الگوه ) 96 کیلومتر و حد غربی ، بین بندر بستانه و بندر دبی ، 150 کیلومتر است عمق تنگه هرمز نیز متفاوت است در جهت شمالی و جنوبی دارای شیب متقارن و متعادلی نیست . عمق آب در مجاورت جزیره لارک 36 متر و در مجاورت جزیره المسندم 144متر است 3.
تنگه هرمز خلیج فارس را به دره ی عمان متصل می کند کاوش و تجسسر و بهره برداری ار منابع موجود در بستر و زیر بستر تنگه هرمز ، مخصوصاًاستخراج نفت و گاز ، ضرورت تبعیه و نگهداری و به کار انداختن دستگاه ها و تأسیسات متعددی پیرامون حوزه های عملیاتی و چاههای حفاری شده را مسلم می سازد 4.
د: رژیم حقوقی تنگه هرمز
خلیج فارس دارای ویژگی هایی به شرح زیر است که در تعیین مرزهای دریایی بین کشورهای منطقه تأثیر می گذترد .
1- آبهای خلیج فارس کم عمق ترین و زیر بستر آن دارای منایع نفت و گاز فراوان است . عمق خلیج فارس در بیشتر موارد از 50 متر تجاوز نمی کند و حداکثر عمق آن به 100متر می رسد و این امر به سادگی امکان حفاری و استخراج منابع آن را فراهم می سازد .
2- خلیج فارس آبراه نسبتاًباریکی است که حد اکثر پهنای آن حدود 150 مایل دریایی در طول خط نصف النهاری است که از هندورابی می گذرد و حد اقل عرض آن 28 مایل دریایی در تنگه هرمز است
3- سواحل خلیج فارس نسبتاً هموار است و بریدگی های که شرایط خلیج های کوچک را داشته باشد در آن اندک است . بریدگی های عمده در نزدیک سواحل قطر و در شبه جزیره
****************************************
1- عمان ؛ دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی ص1
2- تنگه هرمز ؛ ص28
3- خلیج فارس و نقش استراتژیک نتگه هرمز ؛ با تخلیص ص163
4- رژیم حقوقی تنگه های بین المللی ؛ ص 104
مسندم قرار دارد .
4- در حالی که جزایر فراوانی در خلیج فارس وجود دارد . بیشترین آنها کوچک و در نزدیکی ساحل قرار دارند . طول ساحل ایران در خلیج فارس حدود 1200 کیلومتر و در دریای عنان 600 کیلومتر که جوعاً بالغ بر 1800 کیلومتر می گردد 1.
1- کنوانسیون 1982
گسترش عرض دریای سرزمینی تا دوازده مایل در کنفرانس سوم حقوق دریاها سبب شد تا بیش از صد تنگه بین المللی جزء تنگه آبهای سرزمینی دولت یا دولت های ساحلی تلقی شوند . لذا دولتهای عمده دریایی موافقت خود را با گسترش دریای سرزمینی موکول اصل عبور بی ضرر را کافی برای تأمین منافع خود نمی دانسته . عبور ترانزیت در ماده 38 کنوانسیون 1982 چنین تعریف شده است :
«عبور ترانزیت به معنی اعمال آزاد کشتیرانی و پرواز صرفاً به منظور عبور سریع و پیوسته از تنگه بین یک قسمت از دریای آزادیا منطقه انحصاری اقتصادی و قسمت دیگر از دریای آزاد یا منطقه انحصاری اقتصادی می باشد . شرط عبور پیوسته و سریع مانع از عبور از طریق تنگه به منظور ورود ، یا بازگشت از کشوری که با تنگه هم مرز است ، نمی باشد »2
2- تنگه هرمز در حقوق بین الملل
موقعیت جغرافیایی ، ابعاد و ساختمان طبیعی تنگه هرمز سبب شده است که این تنگه دارای رژیم حقئقی خاصی باشد . ایران و عمان که کشور های ساحلی تنگه هرمز هستند ، پذیرفته اند که شعاع آب های سرزمینی هر کدام به طور مساوی دوازده مایل در نر گرفته شود . در این جا دو کشور توافق کرده اند که محل تداخل آبهای دریای سرزمینی دو طرف ، حد مرزی دو کشور باشد .
طبق ماده سه اصلاح قانون تعیین حدود آبهای ساحلی و منطقه نظارت ایران مصوب 22 فروردین 1338 خط مبدأ ایران در تنگه هرمز از خط جذری جنوب جزیره لاوان به خط مرزی جنوب جزیره هنگام و سپس به همین ترتیب از جنوب جزیره لارک و شرق جزیره هرمز می گذرد و به شرق بندر عباس ختم می شود . در سواحل پر جزیره ، خط مبدا از پست ترین نقطه جزر آب در ساحل کشیده می شود ، به شرط آن که فاصله جزایر از یکدیگر بیش از دوازده مایل نباشد . نقطه مبدأ کشور عمان نیز از شمال جزیره قودین شروع می شود ، بنابراین آبهای بین جزیره قوئین کبیر تا شمال رأس المنسدم جزءمحدوده آبهای داخلی کشور عمان محسوب می شود 3.
ه- ایران و عمان ، چشم اندازهای پیشرو در مناسبات آینده
با ارائه توضیحات که تا کنون از شرایط ، امکانات و موقعیت های هر دو کشور به آن در تنگه هرمز پرداختیم . بنا داریم در این قسمت به بررسی مناسبات ایران و عمان ( بعد از
شکل گیری انقلاب 1979 ایران ) در جهت تأمین مشترک امنیت منطقه بپردازیم . پیروزی
انقلاب در منطقه خلیج فارس و ظهور ایران به عنوان یک کشور مستقل و معارض با
**********************************************
1- مقتدر ، هوشنگ ؛ حقوق بین الملل عمومی . ص 221 و 222
2- همان منبع . ص 224 و 225
3- تنگه هرمز ؛ ص 73 و 74
ابرقدرتهای تحولاتی را در منطقه ایجاد کرد تحولاتی همچون عقاید بیداری مسلمین و جنبشهای اسلامی نگرانی حکام خودکامه منطقه را برانگیخت . این تحولات احساس خطر مشترکی را بین باز منطقه ای و فرا منطقه ای مؤثر در خلیج فارس را بر انگیخت که نماد آن را می توان در رفتار آنها در جنگ ایران و عراق مشاهده کرد . با آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران دولت عمان بی طرفی خود را اعلام کرد لکن وسایل ارتباط جمعی این کشور در نحوه انعکاس اخبار و گزارش های میوط به جنگ همسو با سایر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به جانبداری و حمایت از موضع رژیم عراق پرداخت . همزمان با تغییر اوضاع جنگ به سود ایران پس از فتح خرمشهر ، دولت عمان مواضع خود را تعدیل کرده حملات تبلیغی خود را کاهش داد و با حفظ بی طرفی سعی در جلب نظر مجدد جمهوری اسلامس ایران بر آمد 1.
( برای نمونه خالص موازنه تجاری ایران و عمان بین سالهای 1990 تا 1993 شاهد افزایش حجم موازنه تجاری به شرح 4/40 ، 8/209 ، 6/101 بوده ایم ) 2. در سال های اخیر حجم مبادلات در حوزه های تجارت ، حمل و نقل دریای، صنایع و انرژی که چهار مؤلفه مهم تعیین کننده اقتصادی اند به 200 ملیون دلار رسیده که قابلیت افزایش تا 2 میلیارد دلار را داراست 3. در این میان وابستگی دو کشور در حوزه تأمین امنیت مشترک با در نظر گرفتن اصولی همچون 1- قرار داشتن تنگه در مسیر انتقال نفت و به عنوان یک نقطه کنترل و اعمال فشار 2- ایجاد پیوستگی برای نیروهای دریایی 3- ایجاد تسهیلات تدارک نیرو 4- تناسب جغرافیایی و حقوقی تنگه برای عبور واحد های پروژه دریایی و هوایی 5- متکی بودن تنگه به آبهاب آزاد اقیانوس هند . جملگی عواملی هستند که استحکام امنیتی منطقه با حضور دو بازیگر اصلی ( ایران و عمان ) شاخص تر می نماید .
ی: بررسی وضعیت فعلی مناسبات ایران و عمان
روابط دوستانه ایران و عمان در چند دهه اخیر جهش قابل توجه ای داشته است که می توان به دیدار معاون سلطان قابوس ( درامور کابینه )برای شرکت در هشتمین اجلاس سران کشور های اسلامی که در اسفند ماه 1379 در تهران برگزار گردید و دیدار متقابل معاون وقت رئیس جمهور ( آقای دکتر عارف ) از عمان در ژوئن 2004 اشاره کرد . که اوج این مناسبات را در سفر تاریخی آقای خاتمی در اکتبر 2004 به عمان در قالب یک هیئت باند پایه و مذاکره با پادشاه و مقامات عالی رتبهاین کشور در جهت تعمیق روابط را ارزیابی نمود 4.
و از دیدار های برجسته که در دولت فعلی و بالخص در دو سال اخیر روی داده است می توان به موارد زیر اشاره کرد که اختصاص بر حول و حوش مسائل صادرات گاز و امنیت منطقه و پرونده ی هسته ای ایران ارزیابی می گردد .
1- دیدار با وزیر بازرگانی و صنایع عمان در تاریخ 2/10/87 پیرامون سطح
*************************************
..................................................................................
1- عمان ؛ دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی ص 99
2- همان منبع ص101
۳- شبکه خبر www.irinn.ir
ww.mfa.gov.ir -4- سایت وزارت امور خارجه
مبادلات دو کشور .1
2-امضاء سه سند همکاری بین ایران و عمان با حضور معاون رئیس جمهور در ایران با معاون پادشاه عمان که مهمترین آن سرمایه گذاری در حوزه گازی کیش به ارزش 7 میلیارددلار قابل اشاره می باشد .2
3- دیدار رئیس مجلس ایران ( دکتر لاریجانی ) از عمان و دیدار با پادشاه ، رئیس مجلس و وزیر امور خارجه این کشور پیرامون همکاری های گازی دو کشور و مسائل هسته ای کشورمان صورت گرفته است 3.
و : چالشهای پیشرو دو کشور در تأمین امنیت تنگه
در این موضوع ما دو موضوهع را بررسی می نماییم
1- حضور نیروهای فرا منطقه ای در خلیج فارس
2- نوع پاسخ های ایران به تهدیدات و انعکاس آن در منطقه
1- حضور نیروهای فرامنطقه ای در خلیج فارس
حضور نیروهای فرامنطقه ای در خلیج فارس تأمین امنیت دسته جمعی با حضور بازیگران همسایه در منطقه با موانعی روبه رو کرده است . بالخص در خصوص دو بازیگر اصلی تأمین کننده امنیت تنگه هرمز این نکته را برجسته تر می نماید . پایگاه دریایی و هوایی جزیره در کشور عمان و در 750 کیلومتری جنوب تنگه هرمز که دارای باندهای پرواز هواپیما است و عملیات ناکام طبس نیز از آنجاانجام گرفت این پایگاه را انگلیس به آمریکا اجاره داده و خود نیز از آن بهره برداری می کند . دیگری پایگاه شبه جزیره المسندم که کنترل تنگه هرمز را بر عهده دارد 4 و حضور پر رنگ ناوهای آمریکا در منطقه متقابلاً حساسیت ایران را که آمریکا را دشمن بالقوه برای خود می داند بر می انگیزد .
2- نوع پاسخ های ایران به تهدیدات و انعکاس آن درمنطقه
در قبال تهدیدات نظامی که از جانب آمریکا و اسرائیل در برهه های مختلف نسبت به ایران اعلام گردیده است . یکی از ابزار های مقابله به مثل ایران با این نوع لفاظی های دیپلماتیک سخت این بوده است که ایران توانایی بستن و ناامن کردن تنگه هرمز را دار است . که با روی دادن این توافق منافع و موقعیت طرف های تهدید کننده را به خطر می اندازد . جدا از این که عده ای معتقداند کامل فیزیکی ، هر چند به صورت نظری مقدور می نماید ، ولی عملا بعید به نظر می رسد زیرا عرض و عمق تنگه بیش از آن است که مثلاً با غرق چند فروند کشتی مسدود شود 5.
این نوع ادبیات دستیابی به یک اعتماد متقابل و پایدار را برای همکاری به جهت نیل به یک امنیت مشترک در تنگه هرمز را با مشکل مواجه می سازد به عنوان مثال در زمان اوج
***********************************
(www.farse news.ir )1- خبرگزاری فارسی
2- خبرگزاری فارسی . 2/2/88
24/2/88(www.entekhab.news.com) 3- سایت
4 -خلیج فارس نقش استراتژیک تنگه هرمز ؛ ص 458
5- خلیج فارس نقش استراتژیک تنگه هرمز ؛ص 448
گیری حمله اسرائیل به ایران در تابستان 1387 ایران تهدید به بستن تنگه نمود 1.
و موضع گیری شورای همکاری خلیج فارس و آمریکا در این رابطه که معتقداند اران با بستن تنگه هرمز اول ضرر را به خود واردکرده است .2
لهذا با توجه به چالش های پیشرو نام برده نقاط منفی ای
هستند که می تواند چشم انداز تأمین پایدار امنیت مشترک
منطقه را با حضور دو بازیگر فعال در آن را ( ایران و
عمان ) با شکست و ناکامی روبه رو سازد .
نتیجه گیری :
با اذعان به شرایط خاص منطقه ای حاکم بر خلیج فارس و اختصاصاً به تنگه استراتژیک هرمزبا توجه به تمامی موانع و مشکلات پیشرو با توجه به افزایش چشم گیر سطح مبادلات ایران و عمان و ایجاد پیوندهای عمیق منافع ( به طور کثال در حوزه گازی و تجاری دو کشور ) و احلام تغییر سایت های خارجی مهمترین ازیگر فرامنطقه ای حاضر در منطقه ( ایالات متحده آمریکا ) می توان با دوری از سیاستهای ماجراجویانه در منطقه و ورود دیگر حاضرین در منطقه ، چشم انداز تأمین مشترک امنیت منطقه را در قالب یک امنیت دسته جمعی نسبتاً پایدار را با سر لوحه قرار دادن حداقل پیوند های اقتصادی ، فرهنگی و استراتژیک بازیگران اصلی منطقه ای قابل ذسترسی در آینده نه چندان دور پیش بینی نمود .
..........................................................................................
1- مصاحبه سردار جعفری فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با خبر نگاران در تاریخ 14/5/87 . وی اشاره می کند که : یک امکان طبیعی برای ایران به وجود آمده که با توجه به تجهیزات که نیروهای مسلح مان در اختیار دارند بستن تنگه هرمز به مدت نا
www.aftabnews.irمحدود راحت خواهد بود .
2- اظهارات ، مسئول مطبوعاتی سنتاگون . خبرگزاری آفتاب .16/5/87
فهرست منابع و مأخذ
1- حافظ نیا ، محمد رضا ؛ خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز انتشارات سمت 1372
2- دولتیار ، مصطفی ؛ رژیم حقوقی تنگه های بین المللی « با تأکید بر مسائل حقوقی تنگه هرمز » انتشارات وزارت امور خارجه . تهران 1372
3- زعیمی ، غلامرضا ؛ تنگه هرمز ( از ایران چه می دانم /23 ) دفتر پژوهشی فرهنگی . چاپ سوم . 1383
4- مجتهد زاده ، پرویز ؛ جغرافیای سیاسی تنگه هرمز . توسعه تدریجی نقش ایران ( دهه 1970 و 1980 ) انتشارات نشاط 1371 5- مقتدر، هوشنگ ؛ حقوق بین الملل عمومی . مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه 1386
6- عمان ؛ دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی – تهران 1374
7- روزنامه همشهری 27/1/88 ص 23
سایت های خبری :
www.farsnews.ir خبرگزاری فارسی
www.irinn.ir خبرگزاری شبکه خبر
www.aftabnews.ir خبرگزاری آفتاب
www.entrkhabnews.irخبرگزاری انتخاب
www.mfa.gor.ir سایت وزارت امور خارجه
مقتدر، هوشنگ ؛ حقوق بین الملل عمومی . مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه 1386
